Czym jest dobowa zbiórka moczu?

Dobowe badanie moczu to nic innego, jak trwająca 24 godziny zbiórka materiału do analizy laboratoryjnej. W tym czasie pacjent kieruje strumień każdej mikcji nie do toalety, lecz specjalnego pojemnika. Po co wykonuje się dobową zbiórkę moczu? Badanie wykonywane jest w celu oceny bilansu płynów w ustroju, a także stężenia poszczególnych składników wydalanych z organizmu.

Wskazaniem są między innymi:

• schorzenia układu moczowego, w tym nerek, pęcherza, cewki, moczowodów;
• choroby metaboliczne, a zwłaszcza podejrzenie cukrzycy oraz kwasicy;
• zaburzenia hormonalne, związane na przykład z niewłaściwą pracą tarczycy;
• zaburzenia wodno-elektrolitowe.

Dobową zbiórkę moczu, zamiast standardowej przygodnej (porannej), zaleca się w celu uśrednienia wyników – należy pamiętać, że poziom wielu substancji może się zmieniać w zależności od pory dnia.

Pojemnik do dobowej zbiórki moczu

Całodobowa zbiórka moczu wymaga od pacjenta przygotowania logistycznego. Kluczowe jest wyposażenie się w dwa pojemniki, a także zapewnienie miejsca do przechowywania materiału w niskiej temperaturze i sterylnych warunkach. Niezbędne zatem są:

• pojemnik do dobowej zbiórki moczu z podziałką, o pojemności 2-3 litrów, do którego bezpośrednio trafiać będą wszystkie pobrane próbki;
• mniejszy pojemnik, taki sam, jak używany jest w przypadku standardowego badania porannego, do którego na koniec odlana zostanie niewielka ilość zebranego płynu, i w którym mocz zostanie dostarczony do laboratorium.

Gdzie kupić pojemnik na dobową zbiórkę moczu? Przede wszystkim w aptekach, ale też sklepach medycznych, a nawet w laboratoriach. Naczynia tego typu kosztują około 10-25 złotych. Pojemniki wykonane są z plastiku i nadają się do sterylizacji – dzięki temu mogą być wykorzystywane wielokrotnie.

Procedura dobowej zbiórki moczu

Właściwe przygotowanie do dobowej zbiórki moczu jest warunkiem miarodajności badania. Aby uzyskać w pełni rzetelny wynik, należy:

• utrzymać codzienne nawyki żywieniowe w dniach poprzedzających badanie – nie należy niczego zmieniać w diecie ani ilości przyjmowanych płynów. Wyjątek stanowi alkohol – nie wolno go spożywać dzień przed, a także w dniu zbiórki. W szczególnych przypadkach (oznaczenie stężenia kwasu wanilinomigdałowego (VMA) oraz homowanilniowego (HVA) kwasu 5 –hydroksyindolooctowego) zabronione są: banany, owoce cytrusowe, wanilia, wyroby ciastkarskie, czekolada, kawa, orzechy;
• unikać wysiłku fizycznego przed oraz w trakcie badania;
• w przypadku kobiet – nie przystępować do zbiórki na 2-3 dni przed spodziewaną miesiączką, a także w trakcie okresu oraz bezpośrednio po jego zakończeniu.

Jak wykonać dobową zbiórkę moczu? Procedura jest w tym przypadku ściśle określona, a jej trzymanie się jest niezbędne do tego, by wynik mógł być traktowany jako wiarygodny. Pamiętaj zatem, że:

• badanie zaczyna się o poranku i trwać będzie do rana dnia następnego;
• cały strumień pierwszej porannej mikcji należy skierować do toalety, nie zbierając do pojemnika nawet jednej kropli (w odróżnieniu od badania przygodnego). Odnotowuje się przy tym dokładną godzinę wizyty w toalecie;
• w czasie kolejnych wypróżnień, mocz w całości oddaje się do zbiorczego naczynia z podziałką, także zapisując godziny poszczególnych zbiórek;
• niezwłocznie po zebraniu próbki pojemnik z moczem należy zakryć i umieścić w lodówce na czas do kolejnego opróżnienia pęcherza moczowego;
• drugiego dnia, inaczej niż pierwszego, do zbiórki dołącza się poranną mikcję – jest to ostatnia pobrana próbka. W miarę możliwości należy zadbać o to, by nastąpiło to równo 24 godziny po rozpoczęciu badania;
• całość zebranego płynu należy starannie wymieszać, potrząsając zbiornikiem;
• korzystając z zamieszczonej w pojemniku podziałki sprawdza się oraz odnotowuje łączną ilość oddanego w ciągu 24 godzin moczu;
• po zapisaniu wyniku należy odlać niewielką ilość zebranego płynu (około 100 mililitrów) do drugiego, mniejszego, jednorazowego pojemnika, w którym próbka zostanie dostarczona do laboratorium;
• mocz do analizy powinien być oddany w jak najkrótszym czasie od zakończenia zbiórki. Dobrze jest więc korzystać z usług laboratorium znajdującego się blisko miejsca zamieszkania. Pamiętaj – zostawiając próbkę musisz przekazać informacje na temat łącznej dobowej ilości moczu, a także godzin, w jakich było wykonane badanie;
• uwaga: zbiórkę należy wykonać powtórnie, jeśli w ciągu doby choć jedna próbka nie została oddana do zbiornika (nie licząc pierwszej).

Dobowa zbiórka moczu – normy

Wyniki dobowej zbiórki moczu zazwyczaj dostępne są w ciągu jednego dnia. Pacjent otrzymuje je wraz z opisem, który jest kluczowy, należy bowiem pamiętać, że w przypadku wielu badań normy stosowane przez poszczególne laboratoria mogą się różnić między sobą. Dlatego też podane niżej parametry należy traktować orientacyjnie – interpretacji wyników dobowej zbiórki moczu powinien dokonywać lekarz, najlepiej specjalista w danej dziedzinie (nefrolog, diabetolog, endokrynolog etc.).

• Prawidłowa ilość oddanego moczu w ciągu 24 godzin to około 2,5 litra, przy czym norma ta jest stosunkowo luźna. Dopiero znaczne odstępstwa mogą z dużym prawdopodobieństwem wskazywać stany chorobowe lub zaburzenia. Bardzo niewielka ilość moczu oddawanego w ciągu doby to tzw. oliguria – może ona być następstwem nieprawidłowej pracy nerek, ale też odwodnienia organizmu. W sytuacji natomiast, gdy ilość wydalanych płynów jest bardzo duża (poliuria), stanowi to potencjalnie jeden z objawów cukrzycy.
• Często badanym parametrem w dobowej zbiórce moczu jest wapń. Wartością pożądaną w tym przypadku jest poniżej 300mg/24 godziny. Wartość tę określa się w przypadku podejrzeń kamicy oraz zaburzeń pracy nerek. Za dużo wapnia w dobowej zbiórce moczu może też świadczyć o osteoporozie.
• Prawidłowy poziom białka w dobowej zbiórce moczu to maksimum 150 mg/24 godziny. U osób zdrowych praktycznie nie powinno ono występować. Podwyższone stężenie, czyli tak zwany białkomocz, świadczyć może o licznych schorzeniach i zaburzeniach. Wyróżnia się m.in. białkomocz nerkowy, który może być efektem np. zapalenia kłębuszków, a także pozanerkowy, zazwyczaj będący manifestacją kamicy albo stanu zapalnego pęcherza, cewki lub moczowodów.